Τίτλος Άσκησης: Παρουσίαση και λειτουργία εργαστηρίου Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων - Μπορούμε να θέσουμε το Εργαστήριο Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων σε ασφαλή λειτουργία; Προαπαιτούμενες γνώσεις Δεν απαιτούνται. Κεντρικό διερευνητικό ερώτημα Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να πληροί ένας χώρος Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων, ώστε μαθητές και εκπαιδευτικοί να μπορούν να εργαστούν σε αυτόν με ασφάλεια, τάξη και επαγγελματική υπευθυνότητα; Δομή του εργαστηρίου Ο εκπαιδευτικός παρουσιάζει στους μαθητές: • τις θέσεις εργασίας, • τον κεντρικό ηλεκτρικό πίνακα, • τη θέση του γενικού διακόπτη, • τον διακόπτη έκτακτης ανάγκης (Emergency Stop), • τις εξόδους κινδύνου, • το φαρμακείο, • τα σημεία πυρασφάλειας, • τους χώρους αποθήκευσης εξοπλισμού, • τη θέση συγκέντρωσης σε περίπτωση εκκένωσης. (Δεν γίνεται ακόμη παρουσίαση των εργαλείων και των υλικών.) Κανόνες λειτουργίας του εργαστηρίου Οι μαθητές ενημερώνονται ότι: • η είσοδος πραγματοποιείται μόνο παρουσία του εκπαιδευτικού, • καμία εργασία δεν εκτελείται χωρίς οδηγίες, • απαγορεύονται οι άσκοπες μετακινήσεις, • διατηρείται καθαρός και τακτοποιημένος ο χώρος εργασίας, • κάθε βλάβη ή επικίνδυνη κατάσταση αναφέρεται άμεσα, • απαγορεύονται φαγητό και ποτό στον χώρο του εργαστηρίου, • απαγορεύεται η χρήση κινητού τηλεφώνου κατά τη διάρκεια των εργαστηριακών ασκήσεων, εκτός αν χρησιμοποιείται για εκπαιδευτικούς σκοπούς με άδεια του εκπαιδευτικού. Βασικοί κανόνες ασφάλειας Παρουσιάζονται οι θεμελιώδεις αρχές: • Η ασφάλεια προηγείται κάθε εργασίας. • Κάθε κύκλωμα θεωρείται υπό τάση μέχρι να επιβεβαιωθεί το αντίθετο. • Δεν αγγίζουμε ηλεκτρολογικό εξοπλισμό χωρίς άδεια. • Δεν πραγματοποιούνται αυτοσχεδιασμοί. • Δεν τρέχουμε μέσα στο εργαστήριο. • Ακολουθούμε πάντοτε τις οδηγίες του εκπαιδευτικού. • Σε περίπτωση συμβάντος διακόπτεται αμέσως η εργασία και ενημερώνεται ο εκπαιδευτικός. Διαδικασία έναρξης εργαστηρίου Σε κάθε εργαστηριακή άσκηση οι μαθητές: • εισέρχονται οργανωμένα, • καταλαμβάνουν τη θέση εργασίας τους, • ενημερώνονται για την άσκηση, • λαμβάνουν οδηγίες ασφαλείας, • εκτελούν την εργασία, • καθαρίζουν και τακτοποιούν τη θέση τους, • αποχωρούν μόνο μετά την έγκριση του εκπαιδευτικού. Οργάνωση ομάδων Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες των 2–3 ατόμων. Σε κάθε ομάδα ανατίθενται ρόλοι: Δραστηριότητα Οι μαθητές περιηγούνται στο εργαστήριο και εντοπίζουν: • τον γενικό πίνακα, • τον διακόπτη έκτακτης ανάγκης, • τις εξόδους κινδύνου, • το φαρμακείο, • τον πυροσβεστήρα, • τη θέση συγκέντρωσης μετά από εκκένωση. Στη συνέχεια συζητούν, ανά ομάδα, γιατί κάθε ένα από αυτά τα σημεία είναι σημαντικό για την ασφαλή λειτουργία του εργαστηρίου. Φύλλο εργασίας Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις. • Γιατί δεν εισερχόμαστε στο εργαστήριο χωρίς την παρουσία του εκπαιδευτικού; • Ποια είναι η πρώτη ενέργεια σε περίπτωση ατυχήματος; • Ποιος είναι ο σκοπός του διακόπτη έκτακτης ανάγκης; • Γιατί πρέπει να διατηρείται καθαρός ο χώρος εργασίας; • Τι πρέπει να κάνετε αν διαπιστώσετε μια επικίνδυνη κατάσταση; • Πότε επιτρέπεται να αποχωρήσετε από το εργαστήριο; ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ : «ΚΕΡΔΙΣΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΟΝΤΑΣ ΟΤΙ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΣΕΙΣ ΜΕ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ» Επίπεδο: Εισαγωγικό Σενάριο Το εργαστήριο έχει τεθεί σε κατάσταση ασφαλείας (Safe Mode). Το πληροφοριακό σύστημα του σχολείου εμφανίζει το ακόλουθο μήνυμα: ΠΡΟΣΟΧΗ Το εργαστήριο δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί. Ο προηγούμενος τεχνικός αποχώρησε χωρίς να ολοκληρώσει τη διαδικασία ασφαλούς παράδοσης. Για να δοθεί άδεια λειτουργίας, οι νέοι τεχνικοί πρέπει να αποδείξουν ότι γνωρίζουν: • πώς λειτουργεί το εργαστήριο, • πώς εργάζονται με ασφάλεια, • πώς αντιμετωπίζουν μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Συμπληρώστε επιτυχώς όλες τις δοκιμασίες για να αποκτήσετε τον Κωδικό Ενεργοποίησης. Φάση Α — Η πρώτη παρατήρηση Αποστολή: Οι μαθητές παρατηρούν το εργαστήριο από την είσοδο, χωρίς να αγγίξουν εξοπλισμό. Κάθε ομάδα καταγράφει: • Τι βλέπουμε; • Τι πιστεύουμε ότι επιτρέπεται να αγγίξουμε; • Ποια σημεία μπορεί να κρύβουν κίνδυνο; • Ποια στοιχεία φαίνεται να σχετίζονται με την ασφάλεια; • Τι πρέπει να γνωρίζουμε πριν αρχίσουμε οποιαδήποτε εργασία; Κρίσιμη ερώτηση: Επειδή ένας πίνακας φαίνεται κλειστός ή ένα κύκλωμα δεν λειτουργεί, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι δεν βρίσκεται υπό τάση; Αναμενόμενο συμπέρασμα: Η εμφάνιση ενός εξοπλισμού δεν αποδεικνύει την ηλεκτρική του κατάσταση. Κάθε κύκλωμα αντιμετωπίζεται ως δυνητικά ενεργό μέχρι να εφαρμοστεί η προβλεπόμενη διαδικασία ελέγχου από αρμόδιο πρόσωπο. Φάση Β — Χαρτογράφηση του εργαστηρίου: Δίνεται σε κάθε ομάδα μία απλή κάτοψη χωρίς σημάνσεις. Οι μαθητές περιηγούνται οργανωμένα και σημειώνουν: • θέσεις εργασίας, • κεντρικό ηλεκτρικό πίνακα, • γενικό διακόπτη, • Emergency Stop, • κύρια και εναλλακτική έξοδο κινδύνου, • πυροσβεστήρες, • φαρμακείο, • διαδρόμους διαφυγής, • χώρους αποθήκευσης, • θέση συγκέντρωσης μετά την εκκένωση. Για κάθε σημείο συμπληρώνουν: Διερευνητική ερώτηση 1: Γιατί το Emergency Stop πρέπει να είναι εύκολα προσβάσιμο; Διερευνητική ερώτηση 2: Πρέπει να χρησιμοποιείται για τη συνηθισμένη διακοπή μιας άσκησης; Διερευνητική ερώτηση 3: Τι θα συμβεί αν ο διάδρομος προς την έξοδο έχει τσάντες ή καρέκλες; Διερευνητική ερώτηση 4: Αρκεί να γνωρίζει μόνο ο εκπαιδευτικός τη θέση του γενικού διακόπτη; Διερευνητική ερώτηση 5: Γιατί δεν πρέπει να συγκεντρωνόμαστε ακριβώς έξω από την πόρτα; Φάση Γ — Κυνήγι κινδύνων Ο εκπαιδευτικός έχει τοποθετήσει στον χώρο μόνο ασφαλείς προσομοιώσεις προβλημάτων, χωρίς πραγματικό ηλεκτρικό κίνδυνο. Ενδεικτικά: • τσάντα σε διάδρομο, • ανοικτό συρτάρι, • καρέκλα μπροστά στην έξοδο, • άδειο ποτήρι κοντά σε θέση εργασίας, • καλώδιο που δημιουργεί κίνδυνο παραπατήματος, • εργαλείο εκτός θέσης, • χαρτιά κοντά σε ηλεκτρικό εξοπλισμό, • καλυμμένη πινακίδα εξόδου, • ακατάστατος πάγκος, • αντικείμενο μπροστά από το Emergency Stop. Οι μαθητές δεν αρκεί να εντοπίσουν τα λάθη. Πρέπει να τα αξιολογήσουν. Πίνακας διερεύνησης κινδύνων Κρίσιμο ερώτημα: Πρέπει να διορθώνουμε μόνο τους κινδύνους που μπορούν να προκαλέσουν ηλεκτροπληξία; Αναμενόμενο συμπέρασμα: Η ασφάλεια του εργαστηρίου αφορά ηλεκτρικούς, μηχανικούς, θερμικούς κινδύνους, πτώσεις, πυρκαγιά, εμπόδια διαφυγής και ανθρώπινες συμπεριφορές. Φάση Δ — Δημιουργούμε τους κανόνες Κάθε ομάδα προτείνει έξι κανόνες, χωρίς να της δοθεί έτοιμος κατάλογος. Για κάθε κανόνα πρέπει να συμπληρώσει: «Ο κανόνας είναι απαραίτητος επειδή…» Παράδειγμα: Οι ομάδες παρουσιάζουν τις προτάσεις τους και δημιουργούν από κοινού τον Κώδικα Ασφαλούς Λειτουργίας του Εργαστηρίου. Ο τελικός κώδικας πρέπει να περιλαμβάνει: • είσοδο μόνο με παρουσία εκπαιδευτικού, • εργασία μόνο μετά από οδηγία, • απαγόρευση αυθαίρετου χειρισμού, • διατήρηση καθαρών διαδρόμων, • άμεση αναφορά βλάβης ή κινδύνου, • απαγόρευση φαγητού και ποτού, • ελεγχόμενη χρήση κινητού μόνο για εκπαιδευτικό σκοπό, • τακτοποίηση της θέσης μετά την εργασία, • αποχώρηση μόνο μετά από έγκριση. Φάση Ε — Τι κάνουμε πριν από κάθε άσκηση; Οι ομάδες λαμβάνουν κάρτες με ενέργειες σε ανακατεμένη σειρά: • εισέρχομαι οργανωμένα, • καταλαμβάνω τη θέση της ομάδας, • διαβάζω τις οδηγίες, • ενημερώνομαι για τους κινδύνους, • ελέγχω οπτικά τη θέση, • αναφέρω πρόβλημα, • περιμένω έγκριση, • αρχίζω την εργασία. Πρέπει να δημιουργήσουν τη σωστή διαδικασία έναρξης. 1.  Λίστα ελέγχου πριν από την εργασία 2.  Ο πάγκος είναι καθαρός και στεγνός. 3.  Οι διάδρομοι είναι ελεύθεροι. 4.  Δεν υπάρχουν εμφανώς φθαρμένα στοιχεία. 5.  Η ομάδα γνωρίζει την αποστολή της. 6.  Έχουν κατανεμηθεί οι ρόλοι. 7.  Έχουν δοθεί οδηγίες ασφάλειας. 8.  Ο εκπαιδευτικός έχει επιτρέψει την έναρξη. Παγίδα διερεύνησης: Ο εκπαιδευτικός ρωτά: «Η ομάδα ολοκλήρωσε όλους τους ελέγχους. Μπορεί τώρα να ενεργοποιήσει μόνη της τον γενικό διακόπτη;» Οι μαθητές πρέπει να αντιληφθούν ότι η ολοκλήρωση ενός ελέγχου δεν συνεπάγεται αυτομάτως εξουσιοδότηση χειρισμού. Φάση ΣΤ — Διερεύνηση περιστατικών Κάθε ομάδα λαμβάνει διαφορετικό σενάριο. Περιστατικό 1 — Καπνός από πίνακα Ένας μαθητής παρατηρεί καπνό από ηλεκτρικό πίνακα. Ερωτήματα: • Ποια είναι η πρώτη ασφαλής ενέργεια; • Πρέπει να πλησιάσει για να εντοπίσει την αιτία; • Πρέπει να αγγίξει τον πίνακα; • Ποιον ενημερώνει; • Πότε απαιτείται εκκένωση; Περιστατικό 2 — Νερό στο δάπεδο Υπάρχει νερό κοντά σε θέση εργασίας. • Συνεχίζεται η άσκηση στις υπόλοιπες θέσεις; • Μπορεί ένας μαθητής να το καθαρίσει αμέσως; • Γιατί πρέπει πρώτα να ενημερωθεί ο εκπαιδευτικός; • Πώς απομονώνεται η περιοχή; Περιστατικό 3 — Φθαρμένο καλώδιο Ένας μαθητής βλέπει φθαρμένη μόνωση σε καλώδιο. • Είναι σωστό να το δοκιμάσει; • Μπορεί να το καλύψει προσωρινά με μονωτική ταινία; • Πώς επισημαίνεται ώστε να μην το χρησιμοποιήσει άλλη ομάδα; • Ποιος αποφασίζει για την αποκατάσταση; Περιστατικό 4 — Απρόσεκτη συμπεριφορά Μαθητής παίζει με το Emergency Stop. • Γιατί η συμπεριφορά είναι επικίνδυνη; • Αρκεί μια προφορική παρατήρηση; • Τι πρέπει να καταλάβει ο μαθητής για τον ρόλο του συγκεκριμένου μηχανισμού; Περιστατικό 5 — Μαθητής παθαίνει ηλεκτροπληξία • Αγγίζουμε αμέσως τον τραυματία; • Ποιος διακόπτει την τροφοδοσία; • Πότε καλείται το 112; • Ποιος παρέχει πρώτες βοήθειες; • Γιατί δεν πρέπει να δημιουργηθεί συνωστισμός; Ο εκπαιδευτικός διευκρινίζει ότι οι μαθητές δεν πραγματοποιούν επικίνδυνους χειρισμούς και ότι οι προσομοιώσεις εκτελούνται χωρίς πραγματική τάση. Φάση Ζ — Το κρίσιμο πείραμα Ο εκπαιδευτικός ανακοινώνει: «Ακούγεται ένας ασυνήθιστος θόρυβος και εμφανίζεται οσμή υπερθέρμανσης κοντά σε ηλεκτρικό πίνακα. Δεν φαίνεται καπνός. Συνεχίζουμε ή σταματάμε;» Κάθε ομάδα πρέπει να αποφασίσει και να αιτιολογήσει: • Ποια στοιχεία γνωρίζει; • Ποια στοιχεία δεν γνωρίζει; • Ποιος είναι ο πιθανός κίνδυνος; • Ποια είναι η ασφαλέστερη απόφαση; • Ποιος έχει την αρμοδιότητα να επιτρέψει την επανέναρξη; Αναμενόμενο συμπέρασμα: Δεν περιμένουμε να εκδηλωθεί πλήρως ένα συμβάν. Η ασυνήθιστη οσμή, ο θόρυβος, η υπερθέρμανση ή η δυσλειτουργία αναφέρονται αμέσως και η εργασία διακόπτεται με ελεγχόμενο τρόπο. Φάση Η — Προσομοίωση εκκένωσης Χωρίς προειδοποίηση για την ακριβή χρονική στιγμή, δίνεται σήμα εκκένωσης. Οι μαθητές πρέπει: • να διακόψουν τη δραστηριότητά τους, • να μην επιστρέψουν για προσωπικά αντικείμενα, • να ακολουθήσουν τις οδηγίες του εκπαιδευτικού, • να κινηθούν χωρίς τρέξιμο, • να χρησιμοποιήσουν την προβλεπόμενη έξοδο, • να κατευθυνθούν στη θέση συγκέντρωσης, • να παραμείνουν με την ομάδα τους, • να συμμετάσχουν στην καταμέτρηση. Παρατήρηση της διαδικασίας Μία ομάδα παρατηρητών καταγράφει: • αν υπήρξε πανικός, • αν χρησιμοποιήθηκε σωστά ο διάδρομος, • αν κάποιος επέστρεψε πίσω, • αν οι ομάδες παρέμειναν μαζί, • αν όλοι έφτασαν στη θέση συγκέντρωσης, • ποια σημεία χρειάζονται βελτίωση. Φάση Θ — Μπορεί να ενεργοποιηθεί το εργαστήριο; Κάθε ομάδα παρουσιάζει τα ευρήματά της και δίνει μία από τις ακόλουθες αποφάσεις: ΕΓΚΡΙΝΕΤΑΙ / ΕΓΚΡΙΝΕΤΑΙ ΜΕ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ / ΔΕΝ ΕΓΚΡΙΝΕΤΑΙ Η απόφαση πρέπει να συνοδεύεται από τεκμήρια: Ερωτήσεις αναστοχασμού • Ποιος κίνδυνος ήταν δυσκολότερο να εντοπιστεί; • Ποιον κανόνα θεωρούσα αρχικά υπερβολικό; • Ποια παρατήρηση με έκανε να αλλάξω γνώμη; • Ποια είναι η διαφορά μεταξύ «βλέπω έναν κίνδυνο» και «αξιολογώ έναν κίνδυνο»; • Γιατί η ασφάλεια αποτελεί ευθύνη όλων, αλλά οι χειρισμοί γίνονται μόνο από εξουσιοδοτημένα πρόσωπα; • Τι πρέπει να κάνω όταν δεν είμαι βέβαιος αν μια ενέργεια είναι ασφαλής; • Ποια συμπεριφορά δείχνει επαγγελματία ηλεκτρολόγο; • Πώς συνδέεται η τάξη του πάγκου με την πρόληψη ατυχημάτων; Αξιολόγηση Ρουμπρίκα ομάδας Δελτίο εξόδου μαθητή Πριν αποχωρήσει, κάθε μαθητής συμπληρώνει: • Ένας κίνδυνος που μπορώ πλέον να αναγνωρίσω είναι… • Μία ενέργεια που δεν πρέπει να κάνω ποτέ είναι… • Αν παρατηρήσω βλάβη, θα… • Το σημαντικότερο σημείο ασφάλειας του εργαστηρίου είναι… • Η ομάδα μου χρειάζεται να βελτιώσει… Αναμενόμενο συμπέρασμα Ένα εργαστήριο Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων δεν είναι ασφαλές μόνο επειδή διαθέτει πίνακες, διακόπτες έκτακτης ανάγκης, πυροσβεστήρες και εξόδους κινδύνου. Η ασφαλής λειτουργία του εξαρτάται από την οργάνωση του χώρου, την πρόληψη, την τήρηση συγκεκριμένων διαδικασιών, την άμεση αναφορά κάθε επικίνδυνης κατάστασης και την υπεύθυνη συμπεριφορά όλων. Ο επαγγελματίας ηλεκτρολόγος δεν αναλαμβάνει περιττό κίνδυνο και δεν αυτοσχεδιάζει: παρατηρεί, αξιολογεί, ενημερώνει και ενεργεί μόνο μέσα στα όρια της εκπαίδευσης και της εξουσιοδότησής του. Φύλλο Έργου: Λειτουργία και Παρουσίαση του Εργαστηρίου Παρουσίαση: Λειτουργία και Παρουσίαση του Εργαστηρίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

Σκοπός Οι μαθητές να γνωρίσουν τον χώρο του εργαστηρίου, τον τρόπο λειτουργίας του, τους κανόνες εργασίας, τις διαδικασίες ασφάλειας και τις υποχρεώσεις τους ως μελλοντικοί τεχνικοί ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων. Διδακτικοί στόχοι Γνώσεις Οι μαθητές θα μπορούν να:  περιγράφουν τον τρόπο λειτουργίας του εργαστηρίου,  αναγνωρίζουν τις επιμέρους ζώνες του,  γνωρίζουν τους κανόνες ασφαλούς συμπεριφοράς,  κατανοούν τη σημασία της τάξης και της οργάνωσης. Δεξιότητες Οι μαθητές θα μπορούν να:  οργανώνουν σωστά τον χώρο εργασίας,  εφαρμόζουν βασικούς κανόνες ασφαλείας,  ακολουθούν τις οδηγίες του εκπαιδευτικού,  συνεργάζονται αποτελεσματικά με τα μέλη της ομάδας τους. Στάσεις Να αναπτύξουν:  επαγγελματική υπευθυνότητα,  συνέπεια,  ομαδικότητα,  κουλτούρα πρόληψης ατυχημάτων.