ΤίτλοςΆσκησης:Έλεγχοςδύοφωτιστικώνσημείωναπόμίαθέση–Ανακαλύπτοντας τη λειτουργία του πολύφωτουΚεντρικό πρόβλημαΣε μία αίθουσα υπάρχει πολύφωτο με τέσσερις λαμπτήρες. Ο χρήστης ζητά:•να ανάβουν μόνο δύο λαμπτήρες,•να ανάβουν οι άλλοι δύο,•να ανάβουν και οι τέσσερις,•να σβήνουν όλοι.Πρέπει να πετύχετε τις τέσσερις καταστάσεις από μία θέση, χωρίς να σας δοθεί έτοιμο σχέδιο.Κεντρικό διερευνητικό ερώτημα: Πώς μπορεί ένας διακόπτης με δύο πλήκτρα να ελέγχει ανεξάρτητα δύο ομάδες λαμπτήρων;Σύνδεση με την προηγούμενη άσκησηΣτην προηγούμενη άσκηση ένας απλός διακόπτης έλεγχε ένα φωτιστικό σημείο.Οι μαθητές απαντούν αρχικά:•Πόσοι απλοί διακόπτες θα χρειάζονταν για δύο ανεξάρτητα φωτιστικά;•Μπορούν αυτοί οι δύο διακόπτες να τοποθετηθούν στον ίδιο μηχανισμό;•Χρειάζεται κάθε διακόπτης διαφορετική παροχή φάσης;•Τι θα παραμείνει κοινό για τα δύο φωτιστικά;•Ποιοι αγωγοί πρέπει να επιστρέφουν από τον διακόπτη προς το πολύφωτο;Οι απαντήσεις καταγράφονται χωρίς να διορθώνονται ακόμη.Φάση Α — Παρατήρηση χωρίς σύνδεσηΔίνεται σε κάθε ομάδα ένας διακόπτης κομιτατέρ, χωρίς σχέδιο ή τεχνικά χαρακτηριστικά.•Οι μαθητές παρατηρούν:•τον αριθμό των πλήκτρων,•τον αριθμό των ακροδεκτών,•τις σημάνσεις του μηχανισμού,•αν υπάρχουν δύο χωριστές είσοδοι,•αν υπάρχει εργοστασιακή γεφύρωση.Διερευνητική ερώτηση 1: Πόσους ανεξάρτητους διακόπτες πιστεύετε ότι περιέχει;Διερευνητική ερώτηση 2: Ποιοι ακροδέκτες μπορεί να είναι είσοδοι;Διερευνητική ερώτηση 3: Ποιοι μπορεί να είναι έξοδοι;Διερευνητική ερώτηση 4: Τα δύο πλήκτρα επηρεάζουν το ένα το άλλο;Διερευνητική ερώτηση 5: Μπορούν να παραμείνουν ταυτόχρονα ενεργοποιημένα;Αρχική υπόθεση«Πιστεύουμε ότι ο διακόπτης λειτουργεί ως … επειδή παρατηρήσαμε ότι …»Φάση Β — Ανακάλυψη ακροδεκτών με έλεγχο συνέχειαςΗ δραστηριότητα πραγματοποιείται αποκλειστικά χωρίς τάση.Οι μαθητές χρησιμοποιούν πολύμετρο στη λειτουργία συνέχειας και ελέγχουν όλους τους πιθανούς συνδυασμούς ακροδεκτών.Διερευνητική ερώτηση 6: Ποια επαφή ελέγχεται από το πρώτο πλήκτρο;Διερευνητική ερώτηση 7: Ποια από το δεύτερο;Διερευνητική ερώτηση 8: Υπάρχει ηλεκτρική σύνδεση μεταξύ των δύο μηχανισμών;Διερευνητική ερώτηση 9: Αν οι είσοδοι είναι χωριστές, πώς θα τροφοδοτηθούν από την ίδια φάση;Διερευνητική ερώτηση 10: Ποιο εύρημα αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται απλώς για επιλογέα μίας από δύο εξόδους;Αναμενόμενηανακάλυψη:Ομηχανισμόςπεριέχειδύοανεξάρτητεςεπαφές.Κάθεπλήκτροσυνδέειτηδικήτουείσοδομετηδικήτου έξοδο.Εφόσονχρειάζεταικοινήφάση,οιείσοδοιγεφυρώνονται,εφόσοντοεπιτρέπειοσυγκεκριμένοςμηχανισμόςκαισύμφωναμετις οδηγίες του κατασκευαστή.Φάση Γ — Δημιουργία πίνακα λειτουργίαςΠριν από τη σχεδίαση, οι μαθητές συμπληρώνουν τον πίνακα πρόβλεψης.Διερευνητικήερώτηση11:Ποιαγραμμήτουπίνακαδενθαμπορούσεναπραγματοποιηθείανοδιακόπτηςεπέλεγεαποκλειστικάτη μία ή την άλλη έξοδο;Αναμενόμενη απάντηση: Η τελευταία γραμμή, όπου και οι δύο ομάδες πρέπει να λειτουργούν ταυτόχρονα.Φάση Δ — Σχεδιασμός εναλλακτικών λύσεωνΚάθε ομάδα σχεδιάζει δύο πιθανές συνδεσμολογίες, χωρίς να γνωρίζει ποια είναι σωστή.Για κάθε πρόταση σημειώνει:•τη διαδρομή της φάσης,•τη θέση του διακόπτη,•τις δύο επιστροφές,•τη διαδρομή του ουδετέρου,•τον αγωγό προστασίας,•τις ομάδες λαμπτήρων.Κριτήρια επιλογήςΗ σωστή λύση πρέπει:•Να διακόπτει τη φάση και όχι τον ουδέτερο.•Να διαθέτει δύο ανεξάρτητες επιστροφές.•Να διατηρεί κοινό ουδέτερο για τις δύο ομάδες.•Να επιτρέπει και τις τέσσερις καταστάσεις λειτουργίας.•Να μην προκαλεί βραχυκύκλωμα σε καμία θέση.Φάση Ε — Εικονική δοκιμήΠριν από την κατασκευή, κάθε ομάδα «εκτελεί» το σχέδιό της με χρωματιστό μολύβι.Για κάθε κατάσταση:•κόκκινο: ενεργή φάση,•πορτοκαλί: ενεργή επιστροφή,•μπλε: ουδέτερος,•πράσινο/κίτρινο: αγωγός προστασίας.Οι μαθητές ακολουθούν νοητά τη διαδρομή του ρεύματος και προβλέπουν ποια ομάδα θα ανάψει.Ερώτηση-παγίδα: Αν ενώσουμε μεταξύ τους τις δύο επιστροφές μετά τον διακόπτη, θα έχουμε ακόμη ανεξάρτητο έλεγχο;Αναμενόμενο συμπέρασμα: Όχι. Με την ενεργοποίηση οποιουδήποτε πλήκτρου θα τροφοδοτούνται και οι δύο ομάδες.Φάση ΣΤ — Επιλογή υλικώνΟι ομάδες δημιουργούν πίνακα υλικών χωρίς έτοιμη λίστα.Πρόκληση κόστουςΚάθε ομάδα αναζητά ενδεικτικές τιμές και υπολογίζει:•συνολικό κόστος,•κόστος ανά φωτιστικό σημείο,•πιθανή διαφορά μεταξύ συμβατικών και LED λαμπτήρων.Φάση Ζ — ΚατασκευήΗ κατασκευή πραγματοποιείται αρχικά χωρίς τάση.Προτεινόμενοι ρόλοι•Υπεύθυνος σχεδίου: ελέγχει τη συμφωνία με το πολυγραμμικό.•Τεχνικός σύνδεσης: πραγματοποιεί τις συνδέσεις.•Υπεύθυνος ασφάλειας: επιβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει τροφοδότηση.•Ελεγκτής–καταγραφέας: πραγματοποιεί ελέγχους και καταγράφει αποτελέσματα.Οι ρόλοι αλλάζουν σε επόμενη δραστηριότητα.Φάση Η — Έλεγχος πριν από την τροφοδότησηΠριν εφαρμοστεί τάση, οι μαθητές παραδίδουν δελτίο ελέγχου.Η τροφοδότηση γίνεται μόνο μετά την έγκριση του εκπαιδευτικού.Φάση Θ — Λειτουργικός έλεγχοςΟι μαθητές ελέγχουν τις τέσσερις καταστάσεις και συγκρίνουν πρόβλεψη και αποτέλεσμα.Ανυπάρχειαπόκλιση,δεναλλάζουντυχαίααγωγούς.Απομονώνουντηνπαροχή,εντοπίζουνποιαυπόθεσηήσύνδεσηήταν λανθασμένη και επαναλαμβάνουν τον έλεγχο.Φάση Ι — Πείραμα έντασης και ισχύοςΘεωρούμε δύο ίδιες ομάδες λαμπτήρων, καθεμία συνολικής ισχύος P.Οι μαθητές προβλέπουν:•Με μία ομάδα σε λειτουργία: συνολική ισχύς περίπου P.•Με δύο ομάδες: συνολική ισχύς περίπου 2P.Το συνολικό ρεύμα αναμένεται να αυξηθεί όταν ενεργοποιηθεί και η δεύτερη ομάδα.Για απλοποιημένα ωμικά φορτία: I = P / UΑν οι δύο ομάδες είναι ίδιες:Iσυνολο ≈ I1 + I2Κρίσιμη παρατήρησηΟιπραγματικοίλαμπτήρεςLEDδενσυμπεριφέρονταιωςιδανικέςωμικέςαντιστάσεις.Συνεπώς,οιμετρήσειςκαιοιυπολογισμοίμπορεί να παρουσιάζουν αποκλίσεις λόγω ηλεκτρονικού οδηγού, συντελεστή ισχύος και ρεύματος εκκίνησης.Κανόνας ασφάλειαςΔενμετράμεαντίστασησετροφοδοτημένοκύκλωμα.Ηωμικήμέτρησηγίνεταιμόνομετάαπόαπομόνωση,επιβεβαίωσηαπουσίας τάσης και, όπου απαιτείται, αποσύνδεση του εξεταζόμενου στοιχείου.Φάση Κ — Κρίσιμο πείραμα: Τι συμβαίνει αν χαθεί η γεφύρωση;Ο εκπαιδευτικός αφαιρεί, με απομονωμένη την παροχή, τη σύνδεση που τροφοδοτεί τη δεύτερη είσοδο του κομιτατέρ.Οι μαθητές προβλέπουν•Θα σβήσουν και οι δύο ομάδες;•Θα λειτουργεί μόνο η μία;•Θα αλλάξει η λειτουργία ανάλογα με τη θέση των πλήκτρων;Μετά τη δοκιμή καλούνται να αποδείξουν με μετρήσεις γιατί το ένα πλήκτρο λειτουργεί και το άλλο όχι.Αναμενόμενοσυμπέρασμα:Ηκοινήπροέλευσητηςφάσηςδενσημαίνειότιοιδύοεπαφέςείναιπάντοτεεσωτερικάσυνδεδεμένες.Η γεφύρωση ή η προβλεπόμενη κοινή τροφοδότηση είναι απαραίτητη, ανάλογα με τον μηχανισμό.Φάση Λ — Διάγνωση σκόπιμων βλαβώνΚάθε ομάδα λαμβάνει μία άγνωστη βλάβη:•Αποσυνδεδεμένη γεφύρωση φάσης.•Κομμένη επιστροφή της πρώτης ομάδας.•Χαλαρός ουδέτερος της δεύτερης ομάδας.•Καμένος λαμπτήρας.•Οι δύο επιστροφές ενωμένες μεταξύ τους.•Λανθασμένη σύνδεση της επιστροφής στον ουδέτερο.•Ελαττωματικό πλήκτρο διακόπτη.•Χαλαρή σύνδεση σε κλέμα.Οι βλάβες δημιουργούνται αποκλειστικά από τον εκπαιδευτικό με ασφαλή τρόπο.Φύλλο διάγνωσηςΣτρατηγική διάγνωσης•Παρατηρώ το σύμπτωμα.•Απομονώνω την τροφοδότηση.•Επιβεβαιώνω απουσία τάσης.•Συμβουλεύομαι το σχέδιο.•Ελέγχω από την πηγή προς το φορτίο.•Μετρώ συνέχεια ή αντίσταση μόνο χωρίς τάση.•Διορθώνω μία αιτία κάθε φορά.•Επαναλαμβάνω τον πλήρη λειτουργικό έλεγχο.Φάση Μ — Πρόκληση επέκτασης: Πολύφωτο 2+2Οι τέσσερις λαμπτήρες χωρίζονται σε δύο παράλληλες ομάδες:•Ομάδα Α: Λ1 και Λ2.•Ομάδα Β: Λ3 και Λ4.Κάθε ομάδα ελέγχεται από διαφορετικό πλήκτρο.ΕρωτήσειςΟι δύο λαμπτήρες κάθε ομάδας πρέπει να συνδεθούν σε σειρά ή παράλληλα;Τι θα συμβεί αν καεί ένας λαμπτήρας σε παράλληλη σύνδεση;Τι θα συνέβαινε σε σύνδεση σειράς;Γιατί κάθε λαμπτήρας πρέπει να δέχεται την ονομαστική τάση του δικτύου;Πώς μεταβάλλεται το συνολικό ρεύμα όταν λειτουργούν και οι τέσσερις;Αναμενόμενοσυμπέρασμα:Οιλαμπτήρεςκάθεομάδαςσυνδέονταιπαράλληλα,ώστεναδέχονταιτηνίδιατάσηκαιηβλάβηενός λαμπτήρα να μην διακόπτει τη λειτουργία του άλλου.Πρόκληση εφαρμογήςΚάθε ομάδα επιλέγει μία εφαρμογή και προσαρμόζει το σχέδιο:Εφαρμογή Α — Αίθουσα•Πλήκτρο 1: φωτισμός κοντά στον πίνακα.•Πλήκτρο 2: φωτισμός κοντά στα παράθυρα.Εφαρμογή Β — Κατάστημα•Πλήκτρο 1: γενικός φωτισμός.•Πλήκτρο 2: φωτισμός βιτρίνας.Εφαρμογή Γ — Μπάνιο•Πλήκτρο 1: φωτιστικό.•Πλήκτρο 2: εξαεριστήρας.Στην τρίτη περίπτωση οι μαθητές εξετάζουν επιπλέον:•αν ο διακόπτης είναι κατάλληλος για το φορτίο,•αν ο εξαεριστήρας χρειάζεται χρονική καθυστέρηση,•αν πρέπει να λειτουργεί ανεξάρτητα ή μαζί με το φως,•ποιες ειδικές απαιτήσεις ισχύουν λόγω του χώρου.Πρόκληση σχεδιασμούΟπελάτηςζητάμετοπρώτοπάτημαναανάβουνδύολαμπτήρεςκαιμετοδεύτεροναανάβουνκαιοιυπόλοιποι,αλλάδενθέλεινα μπορεί να ανάψει μόνο η δεύτερη ομάδα.Οι μαθητές εξετάζουν:•Μπορεί η απαίτηση να καλυφθεί με τον ίδιο απλό κομιτατέρ;•Χρειάζεται διαφορετικός διακόπτης ή διαφορετική συνδεσμολογία;•Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ανεξάρτητου και διαδοχικού ελέγχου;•Πώς μεταβάλλεται ο πίνακας λειτουργίας;Δεν ζητείται μόνο κατασκευή αλλά αιτιολόγηση της επιλογής.Αναμενόμενο συμπέρασμαΟδιακόπτηςκομιτατέργιατηλειτουργίαπολύφωτουαποτελείταιαπόδύοανεξάρτητουςμηχανισμούςδιακοπήςστηνίδιασυσκευή.Η φάσητροφοδοτείτιςεισόδουςτουςκαικάθεέξοδοςδημιουργείδιαφορετικήεπιστροφήπροςμίαομάδαπαράλληλασυνδεδεμένων λαμπτήρων. Ο ουδέτερος οδηγείται απευθείας στα φορτία και δεν χρησιμοποιείται ως αγωγός διακοπής.Μεαυτόντοντρόποπροκύπτουντέσσεριςκαταστάσεις:όλασβηστά,μόνοηπρώτηομάδα,μόνοηδεύτερηομάδακαιοιδύοομάδες μαζί.Ότανλειτουργούνκαιοιδύοομάδες,ησυνολικήισχύςκαιτοσυνολικόρεύμαπροκύπτουναπότοάθροισματωνεπιμέρους φορτίων.Ηορθότητατηςεγκατάστασηςδενεπιβεβαιώνεταιμόνοαπότοότι«ανάβουνοιλάμπες»,αλλάαπότοσχέδιο,τουςελέγχουςχωρίς τάση, τη σωστή διακοπή της φάσης, την ασφαλή συνδεσμολογία και τη δοκιμή όλων των καταστάσεων λειτουργίας.Τελική αξιολόγησηΣύντομες ερωτήσεις•Γιατί απαιτούνται δύο επιστροφές;•Γιατί ο ουδέτερος δεν περνά από τον διακόπτη;•Ποιος είναι ο ρόλος της γεφύρωσης στις εισόδους;•Πώς αποδεικνύεται ότι τα πλήκτρα είναι ανεξάρτητα;•Τι συμβαίνει αν ενωθούν οι επιστροφές;•Γιατί οι λαμπτήρες μιας ομάδας συνδέονται παράλληλα;•Ποια μέτρηση απαγορεύεται σε κύκλωμα υπό τάση;•Πώς ξεχωρίζουμε βλάβη διακόπτη από κομμένη επιστροφή;•Τι συμβαίνει στο συνολικό ρεύμα όταν ανάψουν και οι δύο ομάδες;•Ποια είναι η διαφορά κομιτατέρ πολύφωτου και επιλογέα SPDT;Δελτίο εξόδουΚάθε μαθητής συμπληρώνει:•Σήμερα ανακάλυψα ότι…•Η αρχική μου υπόθεση ήταν…•Το πείραμα που άλλαξε τη σκέψη μου ήταν…•Μία μέτρηση που επιτρέπεται μόνο χωρίς τάση είναι…•Αν λειτουργούσε μόνο η πρώτη ομάδα, θα έλεγχα πρώτα…•Το σημαντικότερο μέτρο ασφάλειας ήταν…Ενδεικτική ρουμπρίκα
Πλήκτρο 1
Πλήκτρο 2
Ακροδέκτες με συνέχεια
Συμπέρασμα
OFF
OFF
Από πού λαμβάνει N και PE;
Από πού λαμβάνει N και PE;
ON
OFF
Είναι η είσοδος μόνιμη φάση;
Είναι η είσοδος μόνιμη φάση;
OFF
ON
Υπάρχουν L, N και PE;
Υπάρχουν L, N και PE;
ON
ON
Ποια είναι η διατομή τους;
Ποια είναι η διατομή τους;
Πλήκτρο 1
Πλήκτρο 2
Ομάδα Λ1
Ομάδα Λ2
Συνολικό φως
OFF
OFF
OFF
OFF
Καθόλου
ON
OFF
ON
OFF
Μερικός φωτισμός
OFF
ON
OFF
ON
Μερικός φωτισμός
ON
ON
ON
ON
Πλήρης φωτισμός
Υλικό
Ποσότητα
Λειτουργία
Κριτήριο επιλογής
Διακόπτης κομιτατέρ
1
Ανεξάρτητος έλεγχος δύο ομάδων
Ονομαστική τάση και ένταση
Λαμπτήρες
4
Φωτιστικά φορτία
Κατάλληλη τάση και ισχύς
Λυχνιολαβές
4
Σύνδεση λαμπτήρων
Συμβατός τύπος
Αγωγοί
Τροφοδοσία και επιστροφές
Διατομή και αναγνώριση
Κλέμες
Ασφαλείς διακλαδώσεις
Κατάλληλος αριθμός αγωγών
Προστασία κυκλώματος
1
Προστασία γραμμής
Κατάλληλα χαρακτηριστικά
Αγωγός προστασίας
Προστασία εκτεθειμένων μεταλλικών μερών
Συνέχεια ΡΕ
Έλεγχος
Αποτέλεσμα
Παρατήρηση
Η παροχή είναι απομονωμένη
Επιβεβαιώθηκε απουσία τάσης
Η φάση οδηγείται στον διακόπτη
Υπάρχουν δύο χωριστές επιστροφές
Ο ουδέτερος δεν διακόπτεται
Δεν υπάρχει συνέχεια L–N
Οι συνδέσεις είναι σταθερές
Δεν υπάρχει εκτεθειμένος χαλκός
Υπάρχει συνέχεια αγωγού προστασίας όπου απαιτείται
Ο εκπαιδευτικός ενέκρινε την τροφοδότηση
Πλήκτρο 1
Πλήκτρο 2
Πρόβλεψη
Παρατήρηση
Συμφωνία
OFF
OFF
ON
OFF
OFF
ON
ON
ON
Κατάσταση
Αναμενόμενο ρεύμα
Μετρούμενο ρεύμα
Συνολική ισχύς
Όλα OFF
0
0
Μόνο ομάδα 1
I1
P1
Μόνο ομάδα 2
I2
P2
Και οι δύο
I1 + I2
P1 + P2
Βήμα
Καταγραφή
Παρατηρούμενο σύμπτωμα
0
Πιθανές αιτίες
I1
Πρώτος ασφαλής έλεγχος
I2
Αναμενόμενη μέτρηση
I1 + I2
Πραγματική μέτρηση
I1 + I2
Εντοπισμένη βλάβη
I1 + I2
Αποκατάσταση
I1 + I2
Δοκιμή επιβεβαίωσης
I1 + I2
Κριτήριο
4 – Άριστα
3 – Πολύ καλά
2 – Μερικώς
1 – Ανεπαρκώς
Διερεύνηση διακόπτη
Αναγνωρίζει και τεκμηριώνει όλες τις επαφές
Μικρή βοήθεια
Μερική αναγνώριση
Τυχαίες υποθέσεις
Σχεδιασμός
Πλήρες και ορθό σχέδιο
Μικρή παράλειψη
Αρκετές διορθώσεις
Μη λειτουργικό
Κατασκευή
Σωστή, τακτοποιημένη και λειτουργική
Μικρές διορθώσεις
Λειτουργεί με βοήθεια
Δεν ολοκληρώνεται
Ασφάλεια
Εφαρμόζει όλους τους ελέγχους
Μία υπενθύμιση
Συχνές υπενθυμίσεις
Επικίνδυνες ενέργειες
Διάγνωση
Εντοπίζει με μεθοδικές μετρήσεις
Εντοπίζει με λίγη βοήθεια
Δοκιμές χωρίς σαφή σειρά
Τυχαίες αλλαγές
Τεκμηρίωση
Συνδέει πρόβλεψη, μέτρηση και συμπέρασμα
Επαρκής τεκμηρίωση
Ελλιπής αιτιολόγηση
Χωρίς αιτιολόγηση
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ
Σκοπός της άσκησηςΟιμαθητές,μέσααπόπαρατήρηση,μετρήσειςσυνέχειας,σχεδιασμό, κατασκευήκαιδιάγνωσηβλαβών,θαανακαλύψουνπώςοδιακόπτης κομιτατέρ ελέγχει δύο ανεξάρτητες ομάδες λαμπτήρων.Μαθησιακοί στόχοιΜετά την ολοκλήρωση της άσκησης οι μαθητές θα μπορούν:ΓνώσειςΝα εξηγούν τη λειτουργία του διακόπτη κομιτατέρ.Να διακρίνουν τη φάση, τον ουδέτερο και τις δύο επιστροφές.Να εξηγούν γιατί οι ομάδες λαμπτήρων συνδέονται παράλληλα.Ναπροβλέπουντηλειτουργίατουκυκλώματοςγιακάθεσυνδυασμό πλήκτρων.Νασυσχετίζουντοσυνολικόρεύμαμετοναριθμότωνενεργών λαμπτήρων.ΔεξιότητεςΝα αναγνωρίζουν τους ακροδέκτες του διακόπτη με έλεγχο συνέχειας.Να σχεδιάζουν μονογραμμικό και πολυγραμμικό σχέδιο.Να κατασκευάζουν με ασφάλεια τη συνδεσμολογία.Να πραγματοποιούν ελέγχους πριν από την τροφοδότηση.Να εντοπίζουν σκόπιμες βλάβες με λογική σειρά μετρήσεων.ΣτάσειςΝα μην εργάζονται υπό τάση χωρίς άδεια και επίβλεψη.Ναβασίζουντασυμπεράσματάτουςσεμετρήσειςκαιόχιστοχρώμαή στην εμφάνιση των ακροδεκτών.Να συνεργάζονται και να τεκμηριώνουν τις αποφάσεις της ομάδας.